सम्पादकीय /भेनेजुएला संकटको नेपालमा प्रभाव

भेनेजुएलामा पछिल्लो समय विकसित राजनीतिक घटनाक्रमले विश्व अर्थतन्त्रको ध्यान तानेको छ। तेलसम्पन्न राष्ट्र भेनेजुएलामा शासन परिवर्तन, अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध र शक्ति राष्ट्रहरूको प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष हस्तक्षेपले केवल त्यही देशलाई मात्र होइन, विश्व ऊर्जा बजार र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार प्रणालीलाई समेत प्रभावित गर्ने संकेत देखिएको छ। यस्तो परिवेशमा भेनेजुएलासँग नेपालको सम्बन्ध र त्यसको प्रभावबारे बहस हुनु स्वाभाविक छ।
विश्वकै सबैभन्दा ठूलो प्रमाणित तेल भण्डार भएको भेनेजुएलामा लामो समयदेखिको राजनीतिक अस्थिरता र अमेरिकी प्रतिबन्धले उत्पादन तथा निर्यात क्षमतामा गम्भीर असर पुर्‍याएको छ। यदि आगामी दिनमा प्रतिबन्ध थप कडा भए वा राजनीतिक अस्थिरता अझ गहिरियो भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको आपूर्ति र मूल्यमा उतारचढाव आउन सक्छ। यसको प्रत्यक्ष असर नेपालजस्ता आयातमा निर्भर अर्थतन्त्रमा पनि पर्ने सम्भावना रहन्छ।
नेपाल र भेनेजुएलाबीच कूटनीतिक सम्बन्ध त स्थापित छ, तर दुवै देशमा दूतावास नहुनु सम्बन्धको औपचारिकतामा देखिएको कमजोरी हो। यद्यपि, सीमित दायरामै भए पनि व्यापारिक सम्पर्क निरन्तर रहनु सकारात्मक पक्ष हो। भन्सार विभागको तथ्यांकले देखाउँछ कि नेपालले भेनेजुएलाबाट मुख्यतः कृषि उपज र केही उपकरण आयात गरिरहेको छ भने औषधि तथा अगरबत्ती निर्यात गरिरहेको छ। व्यापारको परिमाण निकै सानो भए पनि यसले दुई देशबीच व्यवहारिक सम्बन्ध जीवित रहेको संकेत गर्छ।
तर, यहाँ एउटा गम्भीर प्रश्न उब्जिन्छ—के नेपाल यस्ता सम्बन्धलाई रणनीतिक रूपमा विस्तार गर्न सक्षम छ? हालसम्मको तथ्यांकले नेपालले निरन्तर व्यापार घाटा बेहोर्दै आएको देखाउँछ। यसले निर्यात प्रवर्द्धन, बजार विविधीकरण र कूटनीतिक सक्रियताको अभाव झल्काउँछ। औषधि उद्योगजस्ता सम्भावनायुक्त क्षेत्रमा नेपालले भेनेजुएलाजस्ता बजारमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्न सक्छ, यदि सरकारी र निजी क्षेत्रबीच समन्वय सुदृढ गरियो भने।
अर्कोतर्फ, विश्व राजनीतिमा भइरहेको तीव्र परिवर्तनले साना राष्ट्रहरूलाई अझ सचेत र दूरदर्शी बन्न बाध्य बनाएको छ। नेपालले भेनेजुएलाजस्ता राजनीतिक रूपमा संवेदनशील देशसँग सम्बन्ध राख्दा अन्तर्राष्ट्रिय सन्तुलन, प्रतिबन्धको जोखिम र आर्थिक हितबीच विवेकपूर्ण नीति अपनाउनुपर्छ। केवल व्यापारको अंकगणितभन्दा माथि उठेर दीर्घकालीन राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकतामा राख्नु आजको आवश्यकता हो।
समग्रमा, भेनेजुएला संकटले विश्व अर्थतन्त्रलाई मात्र होइन, नेपालजस्ता साना अर्थतन्त्रलाई पनि अप्रत्यक्ष रूपमा सोच्न बाध्य बनाएको छ। सीमित भए पनि निरन्तर रहेको नेपाल–भेनेजुएला व्यापारिक सम्बन्धलाई अवसरमा रूपान्तरण गर्न सकिने सम्भावना छ। तर त्यसका लागि स्पष्ट कूटनीतिक दृष्टिकोण, निर्यातमुखी नीति र बदलिँदो विश्व राजनीतिक परिदृश्यप्रति संवेदनशीलता अपरिहार्य छ।