सम्पादकीय: जाडोयाममा स्वास्थ्य सुरक्षाः सचेतना र जिम्मेवारी अपरिहार्य

जाडोयामको आगमनसँगै देशका विभिन्न भागमा अत्यधिक चिसो, शीतलहर, हुस्सु र कुहिरोको प्रभाव बढ्दो छ। यसै सन्दर्भमा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले अत्यधिक चिसोमा अनावश्यक रूपमा घरबाहिर ननिस्कन आग्रह गर्दै सार्वजनिक गरेको चेतावनी समयसापेक्ष र अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ। विगतका अनुभवहरूले पनि देखाएका छन् कि जाडोयाममा सामान्य लापरवाहीले समेत गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ।
तापक्रम घटेसँगै रुघाखोकी, ज्वरो, दम, सास फेर्न गाह्रो हुने समस्या तथा शीताङ्क (हाइपोथर्मिया) जस्ता जोखिमहरू बढ्ने गर्छन्। विशेषतः बालबालिका, गर्भवती महिला, वृद्धवृद्धा र दीर्घ रोगीहरू जाडोको प्रत्यक्ष मारमा पर्ने संवेदनशील समूह हुन्। पछिल्ला वर्षहरूमा जाडोयामसँगै वायु प्रदूषण बढ्दै जानु अर्को गम्भीर चुनौती बनेको छ, जसले मुटु, फोक्सो र मस्तिष्कमा दीर्घकालीन असर पुर्‍याउँदै मृत्युदरसम्म बढाउने खतरा बोकेको छ।
मन्त्रालयले न्यानो रहन, धुवाँ–धुलोबाट बच्न, पोषणयुक्त सन्तुलित आहार लिन, भिटामिन–सीयुक्त फलफूल तथा ताजा सागसब्जी सेवन गर्न, सरसफाइमा ध्यान दिन र प्रशस्त झोल पदार्थ खान आग्रह गरेको छ। यी सुझावहरू केवल औपचारिक निर्देशन मात्र नभई जनस्वास्थ्य जोगाउने आधारभूत उपायहरू हुन्। तर, यस्ता चेतावनी र सुझाव कागजमा सीमित रहनु हुँदैन; जनस्तरसम्म व्यवहारिक रूपमा लागू हुनु जरुरी छ।
त्यसैगरी, जाडोयाममा आगो ताप्दा, हिटर वा गिजर प्रयोग गर्दा अपनाउनुपर्ने सावधानीबारे मन्त्रालयले दिएको चेतावनी झनै गम्भीर छ। राम्रो हावापास नहुने कोठामा यस्ता उपकरण प्रयोग गर्दा निस्कने कार्बन मोनोअक्साइड जस्तो रंग र स्वादरहित विषाक्त ग्यासले ज्यानसमेत जोखिममा पार्ने तथ्य विगतका दुर्घटनाहरूले पुष्टि गरिसकेका छन्। टाउको दुख्ने, चक्कर लाग्ने जस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्तै हावा आवत–जावत गराउने वा खुला ठाउँमा जानु अत्यावश्यक हुन्छ।
अब प्रश्न उठ्छ—के सरकारको चेतावनी मात्र पर्याप्त छ? उत्तर स्पष्ट छ: छैन। स्थानीय तह, स्वास्थ्य संस्था, सञ्चार माध्यम र स्वयं नागरिक सबैले आ–आफ्नो भूमिका जिम्मेवारीका साथ निर्वाह गर्नुपर्छ। जोखिममा रहेका समुदायसम्म सूचना पुर्‍याउने, न्यानो कपडा तथा राहतको व्यवस्थापन गर्ने, र आपतकालीन स्वास्थ्य सेवाको पहुँच सुनिश्चित गर्नु राज्यको दायित्व हो। साथै, नागरिकहरूले पनि “मलाई केही हुँदैन” भन्ने मानसिकता त्यागेर सावधानी अपनाउनु आजको आवश्यकता हो।
जाडोयाम प्राकृतिक चक्र हो, तर यसबाट हुने क्षति हाम्रो लापरवाहीको परिणाम नबनोस्। मन्त्रालयको चेतावनीलाई गम्भीरतापूर्वक ग्रहण गर्दै व्यक्तिगत, पारिवारिक र सामुदायिक तहमा सचेतना बढाउनु नै आजको सही कदम हुनेछ।