भेनेजुयलाबाट नेपालले के सिक्ने?

विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल भण्डार भएको देश भेनेजुयला कहिल्यै कल्पना नगरेको संकटमा फसेको छ । सन् १९५० को दशकमा प्रतिव्यक्ति आयका आधारमा विश्वको चौथो धनी देश आज लाखौँ नागरिक विदेशिन बाध्य भएको राष्ट्र बनेको छ। यो कथा केवल भेनेजुयलाको मात्र होइन, नेपालजस्ता विकासोन्मुख देशका लागि गम्भीर चेतावनी हो।
भेनेजुयलासँग ३०३ अर्ब ब्यारेल तेल, सुन, फलाम, कोइला र हिराजस्ता खनिज छन्। ओरिनोकोजस्तो विशाल नदी, उर्बर जमिन र एन्जेल फल्सजस्ता विश्वचर्चित पर्यटकीय गन्तव्य छन्। तर सुशासन नहुँदा यी सम्पदाले जनताको जीवन बदल्न सकेनन्। गलत नीति, भ्रष्टाचार, संस्थागत अस्थिरता र निरन्तर राजनीतिक द्वन्द्वले देशलाई एक–डेढ दशकमा नै धराशायी बनायो।
नेपालसँग भेनेजुयलाजस्तो तेल छैन, तर नेपाल पनि स्रोतविहीन देश होइन। जलस्रोतमा नेपाल विश्वकै धनी देशमध्ये पर्छ। हिमाल, पहाड र तराईको विविध भूगोल, उर्बर जमिन, जैविक विविधता, सांस्कृतिक सम्पदा र पर्यटनको अपार सम्भावना नेपालका ठूला पूँजी हुन्। जलविद्युत्, पर्यटन, कृषि र मानव संसाधन—यी सबै नेपालका वास्तविक शक्ति हुन्।
तर समानता यहाँबाट सुरु हुन्छ। नेपालमा पनि सरकार फेरिँदा नीति फेरिन्छ, दीर्घकालीन योजना कमजोर छन्, भ्रष्टाचार मौलाउँदै गएको छ र राजनीतिक अस्थिरता स्थायी समस्या बनेको छ। विकासभन्दा सत्ता संघर्ष प्राथमिकतामा पर्दा जनताको भरोसा कमजोर हुँदै गएको छ। यसको परिणाम—नेपालबाट पनि हरेक वर्ष लाखौँ युवा रोजगारी, सुरक्षा र भविष्यको खोजीमा विदेशिरहेका छन्।
भेनेजुयलामा मानिसहरू भोक, औषधि अभाव र असुरक्षाबाट भागे। नेपालमा मानिसहरू अवसरको अभाव, बेरोजगारी र निराशाबाट देश छोड्दैछन्। कारण फरक देखिए पनि मूल समस्या उस्तै छ—सुशासनको अभाव।
भेनेजुयलाले देखाएको सबैभन्दा ठूलो पाठ के हो भने, स्रोतमा मात्र निर्भर अर्थतन्त्र र अस्थिर राजनीति अन्ततः संकटमै पुग्छ। नेपालले पनि यदि आफ्नो जलस्रोत, पर्यटन र कृषिलाई दीर्घकालीन सोच बिना राजनीतिक लाभका लागि प्रयोग गरिरह्यो भने आजको श्रम आप्रवासन भोलि ठूलो सामाजिक संकटमा बदलिन सक्छ।